Pracownia Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich
Kierownik: dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski
dr Janusz Dargacz
prof. dr hab. Bogusław Dybaś
prof. dr hab. Jerzy Dygdała
dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski
dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński
dr Piotr Kołodziejczak
dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz
Kontakt:
ul. Szeroka 36, I p.
87-100 Toruń
tel./fax: 056 622 28 79
e-mail: zhpomtorun@gmail.com
Opis:
Badania prowadzone w Pracowni Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich w Toruniu koncentrują się z jednej strony na działalności edytorsko-warsztatowej, z drugiej na prowadzeniu studiów o charakterze monograficznym, opartych na nowych kwerendach źródłowych.
I. Spośród edycji źródłowych – po opublikowaniu 6 woluminów Lustracji województw Prus Królewskich 1765 – na uwagę zasługują prace nad edycją lustracji królewszczyzn województwa kaliskiego z 1789 r. (prof. dr hab. Jerzy Dygdała), których tom oddany został do druku w Wydawnictwie Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Prof. dr hab. Jerzy Dygdała przygotowuje indeksy do tego tomu, jak też do trzech opublikowanych już tomów Lustracji województw wielkopolskich 1789 pod red. Andrzeja Tomczaka. Opublikował też dwutomową edycję źródłową zatytułowaną Przy boku króla Stanisława Leszczyńskiego (1706–1709), zawierającą listy królewskich sekretarzy i dającą szczegółowy diariusz czynności tego władcy (t. 1: Od Saksonii do Litwy 1706–1708, Warszawa 2018; t. 2: W podróżach po Polsce między Gdańskiem a Lwowem w latach 1708–1709, Warszawa 2019). Prof. dr hab. Bogusław Dybaś wraz z dr. hab. prof. IH PAN Pawłem A. Jeziorskim, finalizując realizowany w IH PAN grant NPRH na lata 2015–2018, opublikowali tom źródeł Szlachta polsko-inflancka wobec przełomu. Materiały z dyneburskich akt grodzkich i ziemskich z lat 1764–1775 (Toruń 2018). Prof. Dybaś podjął obecnie prace nad edycją akt sejmiku województwa inflanckiego w Dyneburgu z lat 1661–1763. Dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński – również realizując grant NPRH – jest współwydawcą dwóch tomów Akt sejmikowych województw poznańskiego i kaliskiego za lata 1668–1675 i 1676–1695 (Poznań 2018). Na druk czeka tom za lata 1632–1668. Historii XX w. dotyczy będący w trakcie opracowywania zbiór źródeł: Rok 1920 na Pomorzu w świetle dokumentów polskich władz cywilnych i wojskowych oraz ówczesnej prasy i memuarystyki (dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski, dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. Tomasz Krzemiński). W trakcie realizacji jest też edycja źródłowa: Wybór korespondencji i pamiętników ziemian z Pomorza i Kujaw z 1. poł. XX w. (dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz).
II. Prace dokumentacyjno-warsztatowe obejmują następujące tematy:
1. Słownik historyczno-geograficzny Inflant Polskich (do 1772 r.) (dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski).
2. Prace nad bieżącą i retrospektywną bibliografią historii Kujaw (dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. Tomasz Krzemiński).
W razie otrzymania dofinansowania zewnętrznego (NCN lub NPRH) podejmiemy prace nad Atlasem podziałów administracyjnych, struktur władz politycznych i samorządowych Pomorza Nadwiślańskiego i Kujaw w XIX–XX w. (dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski, dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. Tomasz Krzemiński i dr Janusz Dargacz).
III. Syntez dotyczą prace redakcyjne nad Historią Pomorza. Ta monumentalna synteza, opracowywana w Zakładzie Historii Pomorza od kilku dziesięcioleci, publikowana jest etapami w postaci dwu- lub trzyczęściowych tomów (t. I–III pod red. Gerarda Labudy, Poznań 1969–2003; t. IV pod red. Stanisława Salmonowicza, Toruń 2000–2002). W ostatnich latach sfinalizowano prace nad dwiema pierwszymi częściami tomu V (1918–1939), obejmującymi dzieje Pomorza Nadwiślańskiego w okresie międzywojennym (cz. 1: Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Ustrój, społeczeństwo i gospodarka, pod red. Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego, Toruń 2015; cz. 2: Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Polityka i kultura, pod red. Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego, Toruń 2018). W przyszłości planowane są kolejne części tomu V poświęcone międzywojennym dziejom pruskich prowincji Pomorze Zachodnie (Pommern) i Prusy Wschodnie (Ostpreußen). Jednocześnie przygotowywane są wstępne założenia dotyczące cz. 1 tomu VI, poświęconej historii Pomorza Nadwiślańskiego w okresie II wojny światowej.
Dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński jest współautorem ostatniego już, IV tomu Historii Prus zatytułowanego Prusy w Rzeszy Niemieckiej (1871–1947), pod red. Grzegorza Kucharczyka (Warszawa 2019), wieńczącego syntezę opracowywaną od 1992 r. przez dawną Pracownię Historii Prus i Niemiec IH PAN w Poznaniu.
IV. Prace monograficzne koncentrują się na następującej problematyce obejmującej dzieje Pomorza i Inflant od późnego średniowiecza do XX w.:
Problematyki inflanckiej dotyczą dwa projekty realizowane przez dr. hab. prof. IH PAN Pawła A. Jeziorskiego: Mitawa od drugiej połowy XVI do końca XVIII w. Struktura społeczna. Rola w życiu politycznym i gospodarczym Kurlandii oraz Rozwój własności ziemskiej w dawnych Inflantach Polskich od schyłku średniowiecza do końca XVIII wieku.
Dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski sfinalizował ponadto badania nad tematem Banicja i proskrypcja w miastach pruskich doby późnego średniowiecza (grant NCN realizowany w IH PAN na lata 2014–2017), publikując monografię Proskrypcja i banicja w miastach pruskich późnego średniowiecza (Warszawa 2017), która stała się podstawą zakończonego przewodu habilitacyjnego. Dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński pracuje nad biografią Johanna von Hoverbecka (1606–1682), dyplomaty brandenburskiego i długoletniego przedstawiciela dworu Hohenzollernów w Rzeczypospolitej polsko-litewskiej. Prof. dr hab. Bogusław Dybaś przygotowuje monografię szlachty inflanckiej w XVI–XVIII w., a prof. dr hab. Jerzy Dygdała monografię Król Stanisław Leszczyński w Prusach Królewskich w 1708 roku. W oczekiwaniu na pieniądze, miłość i szwedzkie posiłki. Pozostałe prace monograficzne dotyczą historii XIX i głównie XX w.
Dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski przygotowuje pracę Starostowie na Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej (1920–1939). Dr hab. Tomasz Krzemiński opublikował rozprawę Codzienność mniejszych miast Pomorza Nadwiślańskiego końca XIX i pierwszych dziesięcioleci XX wieku. Zmiany warunków materialnych i przeobrażenia obyczajowości (Warszawa 2017), która była podstawą zakończonego przewodu habilitacyjnego, zaś dr Janusz Dargacz prowadzi kwerendę do monografii Urzędy domenalne i domenalno-rentowe w Prusach Zachodnich w latach 1772–1872, która również będzie podstawą habilitacji. Drukiem ukaże się wkrótce jego rozprawa doktorska: Od Sopotu po Stogi. Początki kąpielisk morskich w okolicach Gdańska (1800–1870), Gdańsk 2020.
