Sprawozdanie z objazdu wokół Łowicza – na pograniczu dawnych województw rawskiego i łęczyckiego (2022 r.)

W dniach 6–8 lipca 2022 r. pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego IH PAN brali udział w kolejnym naukowym objeździe rowerowym. Tym razem wybór padł na Łowicz i okolice, znajdujące się na pograniczu dawnych województw rawskiego i łęczyckiego. W ciągu tych trzech dni zwiedziliśmy położone nad Bzurą prymasowskie miasto rezydencjonalne Łowicz, a także Skierniewice, które w XVIII w. przejęły rolę głównej siedziby arcybiskupiej. Odwiedziliśmy Bolimów, istotny punkt na sejmikowej mapie nowożytnego województwa rawskiego, szlacheckie miasteczka Sobota i Bielawy, znajdujące się już w granicach województwa łęczyckiego oraz stolicę ziemi i ważny ośrodek monarszy Sochaczew. Ponadto zatrzymaliśmy się w Nieborowie, znanym z kojarzonego przede wszystkim z rodziną Radziwiłłów pałacu z końca XVII w. oraz w Walewicach, kolejnej rezydencji szlacheckiej, mocno związanej z Napoleonem Bonaparte. Dotarliśmy także do budowanych na przełomie XIX i XX w. w tzw. stylu wiślano-bałtyckim kościołów w Kompinie, Bąkowie Górnym i najbardziej monumentalnej świątyni w Zdunach. W objeździe na rowerach przemieszczali się: Wiesława Duży, Michał Gochna, Melchior Jakubowski, Dawid Maciuszek, Tomasz Panecki, Aniela Rząsa, Bogumił Szady oraz częściowo Adam Zapała, zaś samochodem jeździli Katarzyna Słomska-Przech i Michał Słomski oraz częściowo Adam Zapała.

Objazd połączyliśmy z seminarium naukowym. Odbyło się ono 7 lipca 2022 r., w 886. rocznicę pierwszej wzmianki o Łowiczu pochodzącej z tzw. Bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego II. Spotkanie zostało zorganizowane dzięki pomocy Urzędu Miasta w Łowiczu i Łowickiego Ośrodka Kultury. Zebrane w sali kinowej ŁOK-u audytorium wysłuchało trzech referatów wygłoszonych przez pracowników Zakładu. Tomasz Panecki w referacie Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku zaprezentował historię i metody badawcze zakończonego niedawno projektu oraz aktualnie prowadzone w Zakładzie prace. Następnie Michał Słomski w referacie Łowicz w sieci miejskiej dawnego województwa rawskiego w drugiej połowie XVI wieku w świetle informacji z rejestrów poborowych omówił dane pochodzące z rejestrów poborowych województwa rawskiego z lat 1563 i 1579 oraz nakreślił, jak w ich świetle przedstawiała się pozycja miasta względem innych ośrodków miejskich. Na koniec Katarzyna Słomska-Przech wraz z Michałem Słomskim w prezentacji Łowicz na dawnych mapach i planach pokazali, jak wyglądał Łowicz na wybranych mapach wielkoskalowych już od XVI w. i na nieco mniej znanych planach miasta z XIX w.

W czasie objazdu udało się poznać teren (który został opracowany przez zespół atlasowy na początku lat 70. XX w.), zaprezentować i spopularyzować dorobek Zakładu Atlasu Historycznego i zintegrować zespół (co po okresie pracy zdalnej wydaje się całkiem potrzebnym dezyderatem).

Wyjazd nie udałby się bez wsparcia i pomocy: Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, Urzędu Miasta Łowicza, Łowickiego Ośrodka Kultury oraz panów Michała Zalewskiego (Naczelnika Wydziału Kultury, Turystyki i Sportu Urzędu Miasta Łowicza) i Macieja Malangiewicza (dyrektora Łowickiego Ośrodka Kultury). Za okazaną pomoc serdecznie dziękujemy!