Zaproszenie do udziału w konferencji nt: „Chłopi. Przemiany wsi w Prusach Zachodnich w latach 1772–1920”
Zakład Dziejów Pomorza Instytutu Historii im.Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
zaprasza do udziału w konferencji naukowej na temat:
„Chłopi. Przemiany wsi w Prusach Zachodnich w latach 1772–1920”
25–26 października 2021 r.
Przemiany społeczne w długim XIX wieku legły u podstaw kształtowania się współczesnych społeczeństw, narodów i państwowości. Przekształcenia prawno-socjalne oraz ogólnocywilizacyjne w największym stopniu wpłynęły na życie chłopów, warstwy najliczniejszej i równocześnie najbardziej upośledzonej w strukturze ówczesnych społeczeństw. Jest to szczególnie wyraźne na ziemiach polskich, gdzie przekształcenia modernizacyjne odbywały się w warunkach zaborów i braku państwowości narodowej. Celem organizatorów konferencji jest powrót do niegdyś intensywnych w polskiej historiografii badań nad dziejami wsi i chłopów. Czynimy to na przykładzie Prus Zachodnich, prowincji o mieszanej strukturze etnicznej (polsko-niemiecko-kaszubskiej) i wyznaniowej (katolicko-ewangelickiej), gdzie mamy do czynienia z wielkimi kontrastami pomiędzy różnymi społecznościami i kulturami chłopskimi. Z jednej strony były to standardy zachodnioeuropejskie typowe dla wolnych chłopów żuławskich, z drugiej zaś prymitywne formy gospodarowania i życia na obszarach zamieszkanych przez poddanych chłopów na Kaszubach.
Planowana konferencja ma na celu podsumowanie dotychczasowego, polskiego stanu wiedzy na temat przemian kulturowych, jakim ulegały społeczności chłopskie na tym terenie, zarówno pod względem prawnym, demograficznym, gospodarczym, ogólnych standardów życiowych, jak i ogólnej akulturacji w warunkach modernizacji pruskiej, co dotyczyło w równym stopniu autarkicznych środowisk protestanckich menonitów jak i katolickich Kaszubów. Spektrum tematyczne jest bardzo szerokie, albowiem interesują nas zarówno zagadnienia źródłoznawstwa (np. dokumentacja do dziejów uwłaszczenia, prasa ogłoszeniowa – Intelligenzblätter, gazety i literatura dla chłopów), kwestie związane z przemianami demograficznymi (ruch naturalny w świetle ksiąg parafialnych i statystyk urzędowych), kwestie prawno-własnościowe i inne skutki zmian uwłaszczeniowych (stratyfikacja społeczna). Pragniemy uwzględnić kwestie gospodarki wiejskiej, jak np. znaczenie nowych upraw i przemysłu (rola ziemniaka, buraka cukrowego, produkcja gorzałki), obciążeń podatkowych oraz innych świadczeń przymusowych, awansu społecznego, znaczenia służby wojskowej, wielojęzyczności, oświaty, migracji do miast (Stadtflucht), jak i wędrówek ponadregionalnych (Ostflucht), kwestie kultury i religijności ludowej, jak i typowe dla XIX wieku patologie (alkoholizm). Chociaż terytorialnie staramy się skupiać na zagadnieniach związanych z Prusami Zachodnimi, to również istotne są zagadnienia związane z problemami życia na przyległych obszarach leżących na terenie Księstwa Warszawskiego, Królestwa Polskiego (kontrola graniczna, przemyt, wzajemne ruchy migracyjne, organizacja spławu wiślanego).
Wstępnie planujemy wygłoszenie maksymalnie 12–13 referatów półgodzinnych. Dwudniowa konferencja odbędzie się online z wykorzystaniem aplikacji zoom. Materiały pokonferencyjne zostaną opublikowane w jednym z recenzowanych czasopism. Kuratorami konferencji są prof. Edmund Kizik i dr Janusz Dargacz z Zakładu Dziejów Pomorza Instytutu Historii PAN. Zgłoszenie referatów wraz z krótkim opisem prosimy przesłać do 1 czerwca 2021 r. na adresy organizatorów: janusz.dargacz@gmail.com lub edmund.kizik@ug.edu.pl.
